ทุกๆวันในช่วงเปิดภาคการศึกษา การเดินทางไป-กลับระหว่างสถานศึกษากับที่พักอาศัยของนักเรียน ทำให้สภาพการจราจรคับคั่งอย่างมาก ในช่วงเวลาเร่งด่วน วิธีการเดินทางของนักเรียนมีมากมายหลายชนิด เมื่อดูเฉพาะในส่วนของรถรับส่งนักเรียนเราจะพบเห็นรูปแบบที่แตกต่างกันไป
เริ่มจากรถรับส่งนักเรียนที่เป็นไปตามระเบียบข้อบังคับ คือ รถตู้หรือรถโดยสารขนาดเล็กที่ตัวรถเป็นสีเหลืองมีแถบคาดสีดำโดยรอบมีป้ายแสดงและสัญญาไฟกะพริบสีอำพัน พร้อมทั้งมีชื่อโรงเรียนแสดงอยู่ข้างรถ ซึ่งรถดังกล่าวพบเห็นได้ในสัดส่วนที่น้อยมาก
ส่วนรูปแบบของรถรับส่งนักเรียนอื่นๆ ได้แก่ รถกระบะ รถสองแถว รถตู้ รถมินิบัส และรถโดยสารขนาดใหญ่
จากผลการวิจัยเบื้องต้นของการศึกษาเรื่องความปลอดภัยด้วยการเดินทางไปกลับ โรงเรียนด้วยรถรับส่งนักเรียน ในระยะที่ 1ที่ทำการเก็บข้อมูลจากนักเรียน กลุ่มตัวอย่างที่ได้รับการคัดเลือกจากการสุ่มแบบมีชั้นภูมิ พบว่าจำนวนนักเรียนที่เดินทางด้วยรถรับส่งนักเรียนมีเพียงแค่ประมาณร้อยละ 8 ของนักเรียนทั้งหมด
จากการวิเคราะห์หาปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการประสบอุบัติเหตุ พบว่าวิธีการเดินทาง ระยะเวลาในการเดินทางและระดับชั้นเรียนมีความสัมพันธ์ต่อการประสบอุบัติเหตุ โดยนักเรียนที่เดินทางไปกลับโรงเรียนด้วยรถจักรยาน รถจักรยานยนต์ รถโดยสารประจำทาง รถจักรยานยนต์รับจ้าง และรถยนต์ส่วนบุคคล มีโอกาสที่จะประสบอุบัติเหตุในระหว่างการเดินทางไปกลับโรงเรียนสูงกว่าการเดินทางไปกลับด้วยรถรับส่งนักเรียน
จากข้อมูลดังกล่าวทำให้ทราบว่ารถรับส่งนักเรียนที่ให้บริการอยู่ในปัจจุบัน แม้ว่าส่วนใหญ่จะไม่ได้ดำเนินการตามระเบียบข้อบังคับก็จัดว่ามีความปลอดภัย มากกว่าการเดินทางด้วยวิธีอื่นๆ แล้ว แต่ทุกครั้งที่มีข่าวในหน้าหนังสือพิมพ์ว่าเกิดอุบัติเหตุขึ้นกับรถรับส่งนักเรียน (นักเรียนเสียชีวิตหรือได้รับบาดเจ็บพิการ) จะส่งผลกระทบอย่างสูงต่อสังคม ก่อให้เกิดความหวาดกลัวหวาดผวาต่อผู้ปกครอง ครู และนักเรียนโดยถ้วนหน้า นอกจากนั้นยังส่งผลกระทบกว้างไกลไปสู่การพยายามหารถส่วนบุคคลมารับส่งนัก เรียนเพื่อความมั่นใจให้กับผู้ปกครอง แต่กลับก่อให้เกิดปัญหาการจราจรและมลพิษทางสิ่งแวดล้อมติดตามมาจนยากแก่การแก้ไข
ผลการวิจัยพบว่าจำนวนผู้ปกครองในสัดส่วนที่สูงถึงร้อยละ 40 จะพิจารณาเลือกใช้บริการรถรับส่งนักเรียน ถ้าหากการให้บริการดังกล่าวมีคุณภาพเป็นที่น่าพอใจมากกว่าในปัจจุบัน
ผู้ที่ดำเนินการรถรับส่งนักเรียนอาจจะเป็นตัวโรงเรียนเอง หรือบุคคลภายนอกก็ได้ ลักษณะของรถที่ใช้จะแบ่งเป็น 2ชนิดได้แก่รถโดยสารขนาดใหญ่ ที่มีขนาดบรรทุกผู้โดยสารมากกว่า 16 ที่นั่ง คิดเป็นร้อยละ 85 ของทั้งหมด รถชนิดนี้กฎหมายไม่ได้กำหนดว่าจะต้องมีเข็มขัดนิรภัย ยกเว้นในบางรัฐ
รถโดยสารขนาดเล็ก ซึ่งมีเป็นส่วนน้อย แต่รถชนิดนี้จะต้องมีเข็มขัดนิรภัย โดยที่กฎหมายได้กำหนดเกณฑ์ขั้นต่ำของการให้บริการรถรับส่งนักเรียนไว้ ซึ่งมีรายละเอียดที่พอจะสรุปได้ดังนี้
1.การกำหนดให้มีที่นั่งพิเศษสำหรับเด็กเล็กก่อนเข้าวัยเรียน อายุระหว่าง 2 - 4 ขวบ (child safety seat or restraint systems) ซึ่งมีการกำหนดลักษณะของที่นั่งพิเศษดังกล่าวไว้ ตามน้ำหนัก ส่วนสูง อายุ ของนักเรียน
2.การกำหนดให้มีเข็มขัดนิรภัยในทุกที่นั่ง สำหรับรถรับส่งนักเรียนที่ผลิตขึ้นใหม่ จะต้องฝึกอบรมนักเรียน ครู ผู้โดยสารให้ใช้เข็มขัดนิรภัย ในส่วนคุณสมบัติของเข็มขัดนิรภัยที่มีอยู่ในรถทุกคันนั้นเป็นเข็มขัดนิรภัย ที่ได้จัดทำไว้สำหรับผู้โดยสารที่มีอายุอย่างน้อย 10 ปีขึ้นไป หรือน้ำหนักมากกว่า 36.3 กิโลกรัม หรือ ส่วนสูงมากกว่า 142.5 เซนติเมตร แม้ว่าจะมีรายงานประปรายถึงอันตรายที่เกิดจากการคาดเข็มขัดนิรภัยที่ไม่ เหมาะสมกับสภาพร่างกาย ยกเว้นในเด็ดเล็กก่อนวัยเข้าเรียนที่มีอายุระหว่าง 2 - 4ขวบ ที่คาดเข็มขัดนิรภัยของผู้ใหญ่ มีโอกาสได้รับอันตรายต่อศีรษะมากเป็น 4 เท่าเมื่อเทียบกับเด็กที่มีการใช้ที่นั่งหรือเข็มขัดนิรภัยที่ออกแบบมา สำหรับเด็กเล็กโดยเฉพาะ
3.การกำหนดระยะห่างระหว่างแถวของที่นั่งให้แคบกว่ารถโดยสารทั่วไป และจัดพนักพิงด้านหลังให้สูงอย่างน้อย 65 เซนติเมตร จากระดับที่นั่ง ซึ่งจะช่วยทำให้โอกาสที่นักเรียนจะกระเด็น หรือหลุดออกไปจากบริเวณที่นั่งในขณะที่ประสบอุบัติเหตุลดน้อยลง
4.รถรับส่งนักเรียนต้องมีสัญญาณเตือนต่างๆ ได้แก่ ไฟกระพริบสีแดง และสีอำพัน ทั้งด้านหน้า ด้านหลัง มีสัญญาณเตือนให้หยุด รวมทั้งต้องมีอุปกรณ์ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการเบรก
5.กำหนดให้เจ้าหน้าที่ตำรวจ หรือเจ้าหน้าที่ของรัฐ ต้องทำการตรวจสอบรถรับส่งนักเรียนโดยการสุ่มตรวจอยู่อย่างสม่ำเสมอ
6.พนักงานขับรถต้องมีอายุอย่างน้อย 21 ปี มีหลักฐานการตรวจร่างกายประจำปี ผ่านการตรวจสอบประวัติอาชญากรรวมไปถึงประวัติการประพฤติผิดทางเพศกับเด็ก นอกจากนี้จะต้องเข้ารับการอบรมเป็นเวลาอย่างน้อย 6 ชั่วโมง พร้อมทั้งผ่านการทดสอบข้อเขียน และการสัมภาษณ์เกี่ยวกับกฎหมายจราจร หน้าที่พนักงานขับรถ การปฏิบัติกรณีเกิดเหตุฉุกเฉิน
7.ต้องจัดให้มีพนักงานผู้ช่วย หรือผู้ดูแลนักเรียนประจำรถที่เป็นผู้ใหญ่ ไว้คอยกำกับดูแลนักเรียนให้นั่งอยู่กับที่ และคาดเข็มขัดนิรภัย ตลอดการเดินทาง
8.กำหนดเส้นทางการเดินรถต้องคำนึงถึงความปลอดภัยให้มากที่สุด โดยจัดเส้นทางให้มีการเลี้ยวขวางทางแยกให้น้อยที่สุดและพยายามไม่ให้นักเรียนต้องเดินข้ามถนน
สำหรับในประเทศไทย กฎหมายที่เกี่ยวข้องจะใช้คำว่ารถโรงเรียน ได้แก่ พระราชบัญญัติจราจรทางบก และพระราชบัญญัติการขนส่งทางบก นอกจากนี้ยังมีระเบียบการะทรวงศึกษาธิการว่าด้วยการควบคุมดูแลการใช้รถ โรงเรียน ซึ่งประกาศใช้มาตั้งแต่ พ.ศ.2536 โดยมีรายละเอียดดังต่อไปนี้
ในส่วนของพระราชบัญญัติการจราจรทางบก พ.ศ.2522 กฎหมายฉบับนี้มีการให้นิยามของโรงเรียนว่าหมายถึง รถบรรทุกคนโดยสารที่โรงเรียนใช้รับส่งนักเรียน ในขณะที่ใช้รถโรงเรียนรับส่งนักเรียน เจ้าของรถหรือผู้ขับขี่รถโรงเรียนต้องจัดให้มีข้อความ “รถโรงเรียน” ขนาดสูงของตัวอักษรไม่น้อยกว่า 15 เซนติเมตรติดอยู่ด้านหน้าและด้านหลังของรถ ถ้ารถโรงเรียนมีไฟสัญญาณสีแดงเปิดปิดเป็นระยะติดไว้ด้านหน้า และด้านหลังของรถเพื่อให้รถที่สวนมาหรือตามหลังเห็นได้ชัดเจน เมื่อนำรถนั้นไปใช้ถนนโดยไม่ได้ใช้รับส่งนักเรียนให้งดใช้ไฟสัญญาณสีแดง และต้องปิดคลุมข้อความว่า “รถโรงเรียน”
ส่วนพระราชบัญญัติการขนส่งทางบก และระเบียบกระทรวงศึกษาธิการว่าด้วยการควบคุมดูแลการใช้รถโรงเรียน จะกำหนดรายละเอียดไว้มากกว่าดังนี้
1.สีของรถโรงเรียนเป็นสีเหลืองคาดดำตามแบบของกรมขนส่งทางบก
2.จัดให้มีเครื่องหมายเป็นแผ่นป้ายพื้นสีส้มสะท้อนแสง ขนาดกว้างอย่างน้อย 35 เซนติเมตร และยาวอย่างน้อย 85 เซนติเมตร ติดอยู่ที่ด้านหน้าและด้านท้ายของตัวรถ ให้สามารถมองเห็นได้ชัดเจนในระยะไม่น้อยกว่า 50 เมตร และมีชื่อโรงเรียนติดอยู่ด้านข้างทั้ง 2 ข้างของตัวรถ พร้อมทั้งหมายเลขโทรศัพท์ (ถ้ามี)
3.จัดให้มีไฟสัญญาณสีเหลืออำพันปิดเปิดเป็นระยะ (กะพริบ) ในขณะที่ใช้รับส่งนักเรียน ติดไว้ที่ด้านหน้าและด้านท้ายของตัวรถ เพื่อให้ผู้ขับรถที่สวนทางมาหรือขับตามหลังสามารถมองเห็นได้ชัดเจน ในระยะห่างไม่น้อยกว่า 150 เมตร เมื่อมิได้ใช้รถนั้นเป็นรถโรงเรียนให้งดใช้สัญญาณไฟสีเหลืองอำพันดังกล่าว
4.จัดให้มีเครื่องมือเครื่องใช้ที่จำเป็นเพื่อช่วยเหลือนักเรียน เมื่อมีอุบัติเหตุ หรือมีเหตุฉุกเฉินเกิดขึ้น ได้แก่ เครื่องดับเพลิง ซึ่งต้องติดตั้งไว้ภายในรถในที่เหมาะสมพร้อมที่จะใช้การได้ทุกขณะ ค้อนทุบกระจก 1 อัน และเหล็กชะแลง 1 อัน
5.จัดให้มีแผ่นป้ายแสดงข้อความเตือนเรื่องความปลอดภัยในการดโยสารตามที่กรมการขนส่งทางบกประกาศกำหนด
6.จัดให้มีเครื่องมือปฐมพยาบาลประจำรถโรงเรียนทุกคัน นอกจากนี้ยังมีการกำหนดคุณสมบัติของพนักงานขับรถ และผู้ควบคุมดูแลนักเรียน ต้องมีการจัดทำทะเบียนนักเรียน และส่งข้อมูลให้กระทรวงศึกษาธิการอย่างสม่ำเสมอ
ด้วยระเบียบข้อบังคับดังกล่าวข้างต้น ทำให้สามารถพบเห็นรถโรงเรียนที่เป็นไปตามระเบียบข้อบังคับได้น้อยมาก นอกจากนี้การให้บริการรถรับส่งนักเรียน พบว่ามีส่วนน้อยเท่านั้นที่ดำเนินการโดยโรงเรียน ส่วนใหญ่จะดำเนินการโดยบุคคลภายนอก หรือบุคลากรในโรงเรียน โดยที่โรงเรียนไม่ได้มีส่วนเกี่ยวข้องแต่อย่างใด
จากข้อมูลดังกล่าวข้องต้น คงเป็นที่ยอมรับโดยทั่วกันว่ารถรับส่งนักเรียน หรือรถโรงเรียน เป็นการเดินทางที่มีความปลอดภัยสูง ถึงแม้จะไม่ได้เป็นไปตามระเบียบข้อบังคับที่ได้กำหนดไว้ ก็ยังมีความปลอดภัยมากกว่ายานพาหนะชนิดอื่นๆ นอกจากนี้ยังสามารถช่วยแก้ไขปัญหาการจราจรที่คับคั่ง แต่ทำไมผู้ปกครอง จึงให้นักเรียนใช้วิธีดังกล่าวในสัดส่วนที่น้อยมาก
ตามทฤษฏีพื้นฐานทางจิตวิทยา การที่ผู้ปกครองผู้บริหารโรงเรียน ผู้ให้บริการรถรับส่งนักเรียน จะตระหนักถึงความสำคัญของการให้บริการรถรับส่งนักเรียนนั้น จะต้องประกอบไปด้วย ความสนใจ ความใส่ใจ (attention) ความเข้าใจ (comprehension) และทัศนคติ (attitude) ต่อการให้บริการรถรับส่งนักเรียน แต่การที่จะทำให้บริการรถรับส่งนักเรียนที่ดีมีคุณภาพเกิดขึ้นได้นั้นจะต้อง มีส่วนประกอบที่สำคัญอีกส่วนได้แก่ แรงจูงใจ (motivation)ในสภาพความเป็นจริงแล้ว ผลตอบแทน หรือกำไรเป็นแรงจูงใจ (motivation) ที่สำคัญในการดำเนินกิจการต่างๆ หรืออย่างน้อยก็ตองไม่ขาดทุนสำหรับกิจการที่ไม่มุ่งหวังกำไร แต่การดำเนินการรถรับส่งนักเรียนที่มีช่วงเวลาดำเนินการเพียง 8 - 9 เดือนต่อปี อีกทั้งเวลาที่สามารถดำเนินการได้ก็เป็นเพียงช่วงเช้าและเย็นเท่านั้น โอกาสที่จะดำเนินการรถรับส่งนักเรียนอย่างเดียวให้มีผลกำไรหรือเพียงแค่คุ้มทุนก็เป็นไปได้ยากแล้ว
จากผลการสำรวจผู้ประกอบการรถรับส่งนักเรียน พบว่ามีรายได้จากการดำเนินการรถรับส่งนักเรียนอย่างเดียวเฉลี่ย 13,178บาทต่อเดือนต่อคัน ซึ่งตรงกับข้อมูลของผู้บริหารโรงเรียนที่ให้ข้อมูลตรงกันหมดว่ารถรับส่งนักเรียนเป็นการให้บริการที่ไม่คุ้มทุน แม้แต่ในโรงเรียนเอกชนก็เช่นเดียวกัน เพียงแต่โรงเรียนเอกชนอาจจะได้ผลประโยชน์ในทางอ้อมจากการประชาสัมพันธ์เข้ามาทดแทน และยังเสี่ยงต่อการเสียชื่อเสียงของโรงเรียนในกรณีที่รถรับส่งนักเรียนเกิด อุบัติเหตุรุนแรงจนนักเรียนได้รับบาดเจ็บหรือเสียชีวิตด้วยเหตุผลดังกล่าว โรงเรียนส่วนใหญ่จึงไม่ได้จัดให้มีบริการรถรับส่งนักเรียน
อย่างไรก็ตาม ท้ายสุดโครงการรถโรงเรียนจะเกิดขึ้นได้หรือไม่นั้น ตัวนักเรียนเองคงไม่ใช่ผู้ให้คำตอบ แต่หากผู้ปกครอง ผู้บริหาร โรงเรียน ผู้ให้บริการรถรับส่งนักเรียน หน่วยงานของรัฐ จะต้องตระหนักและให้ความสำคัญจะเลือกเอาความปลอดภัยหรือความคุ้มค่า ของการจัดให้บริการ รถรับส่งนักเรียน
สำรวจไกลจิงๆเลย
ตอบลบแต่ก็ได้เนื้อหาสาระที่ดี
มีพระราชบัญญัติมาควบคุมด้วย
จะได้มีการเปลี่ยนแปลง
ให้เด็กที่เดินทางมาโรงเรียนมีความปลอดภัยมากกว่านี้